Khung pháp lý mới về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp đang mở rộng đáng kể quyền tự chủ cho doanh nghiệp, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về phân định thẩm quyền, kiểm soát rủi ro và trách nhiệm giải trình. Trước yêu cầu đó, Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam (Vinataba) giao kế hoạch năm 2026 cho Trung tâm Đào tạo Vinataba tổ chức lớp tập huấn chuyên đề “Điều hành doanh nghiệp nhà nước trong khung pháp lý mới 2026”, hướng trọng tâm từ “đào tạo, phổ biến văn bản pháp luật” sang đối thoại về những vấn đề quản trị thực tế của Vinataba.
Tham dự chương trình có đại diện Hội đồng thành viên, Ban Tổng Giám đốc, Kiểm soát viên, người đại diện phần vốn, lãnh đạo các công ty con, đơn vị phụ thuộc và đội ngũ cán bộ quản lý chủ chốt trong toàn hệ thống.
Báo cáo viên chính của chương trình là bà Nguyễn Thu Thủy – Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước, Bộ Tài chính, đại diện cơ quan trực tiếp tham gia xây dựng và quản lý thực thi khung chính sách mới về quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước.
Để kết nối chính sách với thực tiễn doanh nghiệp, Trung tâm Đào tạo Vinataba mời bà Phạm Thị Bích Thủy – Trưởng phòng Đầu tư, Ban ĐTXD Tập đoàn Viettel – tham gia điều phối chương trình. Với kinh nghiệm vừa trực tiếp tham gia đề xuất các nội dung chính sách về quản lý đầu tư trong quá trình xây dựng Luật 68 và các Nghị định, vừa phụ trách chính sách đầu tư tại một DNNN quy mô lớn, bà Thủy góp phần soi chiếu các quy định từ cả góc độ xây dựng chính sách và khả năng vận hành trong thực tế doanh nghiệp nhà nước.
Từ cập nhật chính sách đến đổi mới tư duy quản trị
Năm 2026, doanh nghiệp nhà nước bước vào một giai đoạn pháp lý mới với Nghị quyết số 79-NQ/TW, Luật số 68/2025/QH15, các Nghị định số 365/2025/NĐ-CP, 366/2025/NĐ-CP, 57/2026/NĐ-CP và Thông tư số 102/2026/TT-BTC. Điểm xuyên suốt của khung chính sách này là mở rộng quyền chủ động cho doanh nghiệp, đồng thời nâng cao yêu cầu về minh bạch, giám sát và trách nhiệm giải trình. Cùng với đó là hàng loạt văn bản hướng dẫn thi hành các luật về đầu tư, xây dựng, đất đai, tài sản công… được Quốc hội khóa XV ban hành trong năm 2025. Khối lượng quy định lớn và tốc độ thay đổi nhanh đặt doanh nghiệp trước một yêu cầu mới: không chỉ cập nhật văn bản, mà phải hiểu đúng sự thay đổi về thẩm quyền, trách nhiệm và cách thức quản trị để tổ chức thực hiện.
Chương trình tập huấn không đi theo cách lần lượt “đọc” từng quy định, mà tập trung trả lời ba câu hỏi thực chất hơn: Quyền đã thay đổi như thế nào? Quyền được đặt ở đâu? Và khi quyền được trao nhiều hơn, Vinataba phải tổ chức lại cách ra quyết định, kiểm soát và chịu trách nhiệm ra sao?
Từ đó, toàn bộ chương trình được kết nối bằng bốn câu hỏi nền tảng đối với mọi quyết định quản trị: AI QUYẾT – AI THỰC HIỆN – AI GIÁM SÁT – AI CHỊU TRÁCH NHIỆM.
Đây cũng là “bộ lọc” để Vinataba nhìn lại hệ thống Điều lệ, quy chế, phân cấp – phân quyền, cơ chế quản lý người đại diện phần vốn và các quy trình quản trị nội bộ.
Trao quyền không phải là buông lỏng quản lý mà đi cùng kiểm soát và trách nhiệm
Một trong những thay đổi quan trọng được phân tích tại lớp là sự dịch chuyển trong cách Nhà nước thực hiện quyền chủ sở hữu: giảm dần can thiệp trực tiếp vào hoạt động tác nghiệp, tăng quyền chủ động của doanh nghiệp nhưng đồng thời tăng yêu cầu giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình.
Để diễn giải tinh thần này, bà Phạm Thị Bích Thủy sử dụng hình ảnh so sánh gần gũi: nếu cơ chế cũ giống một tuyến đường có nhiều “trạm kiểm soát”, xe phải liên tục dừng lại xin phép, thì cơ chế mới là mở đường thông thoáng hơn nhưng tăng giám sát bằng camera cảnh báo sớm gắn trên hệ thống thông tin quản lý giám sát của nhà nước. Trong doanh nghiệp, hệ thống quản trị và kiểm soát cũng giống như phanh của một chiếc xe: phanh tốt không làm xe đi chậm lại, mà tạo điều kiện để xe “dám” chạy nhanh hơn và an toàn hơn.
Thông điệp cốt lõi là: phân quyền mạnh chỉ thực sự tạo ra tốc độ khi đi cùng hệ thống quản trị dữ liệu tốt, kiểm soát cảnh báo sớm và trách nhiệm rõ ràng. Quản trị hiện đại vì vậy không phải là dựng thêm “trạm kiểm soát”, mà là thiết kế một hệ thống để đúng người có quyền có thể quyết định nhanh, trong khi mọi quyết định vẫn được giám sát và có thể giải trình.
Từ vướng mắc thực tế đến bài toán quản trị
Điểm nổi bật của lớp tập huấn là nội dung trao đổi xuất phát từ những vướng mắc thực tế tại Vinataba, được các Ban chuyên môn và đơn vị chủ động gửi tới Ban Tổ chức, xoay quanh những vấn đề đang phát sinh trong quá trình vận hành như: sử dụng Quỹ đầu tư phát triển trong thời gian chờ phê duyệt phương án phân phối lợi nhuận; xử lý số dư quỹ của các năm trước; cơ chế quản lý doanh nghiệp cấp II, cấp III; cho vay vốn giữa công ty mẹ và công ty con; thẩm quyền và trách nhiệm của từng cấp quản trị…
Các câu hỏi dẫn dắt của điều phối viên mở rộng vấn đề theo logic quản trị, những vướng mắc phát sinh trực tiếp từ các thành viên tham dự được báo cáo viên phân tích, “mổ xẻ” và giải đáp ngay trên cơ sở quy định mới và thực tiễn áp dụng. Nhờ đó, chương trình không dừng ở việc “nghe chính sách”, mà chuyển thành một diễn đàn cùng nhận diện và tháo gỡ các bài toán quản trị cụ thể của Vinataba.
Với Hội đồng thành viên, vấn đề đặt ra là quyền mới được pháp luật trao đến đâu và cần được chuyển hóa thế nào vào Điều lệ, quy chế, cơ chế nội bộ. Với Ban Tổng Giám đốc, câu hỏi là khi nào có thể chủ động quyết định để tận dụng cơ hội kinh doanh, thay vì tiếp tục xin ý kiến ở những việc pháp luật đã cho phép phân cấp. Với người đại diện phần vốn, mối quan tâm trực tiếp hơn là nội dung nào bắt buộc phải xin ý kiến, nội dung nào được chủ động và hồ sơ nào đủ để chứng minh đã thực hiện đúng trách nhiệm. Với các Ban chuyên môn, yêu cầu là quy trình, dữ liệu và hệ thống kiểm soát phải thay đổi ra sao để chính sách mới thực sự đi vào vận hành.
Chính cách tiếp cận đó tạo nên giá trị của lớp tập huấn: thay vì chỉ biết thêm một quy định, người học có cơ hội nhìn lại toàn bộ cách Vinataba tổ chức một quyết định quản trị – từ thẩm quyền, thông tin đầu vào, thực hiện, giám sát đến trách nhiệm giải trình.
“Người làm đúng phải có cơ chế để được bảo vệ”
Một nội dung nhận được nhiều sự quan tâm là mối quan hệ giữa trách nhiệm cá nhân và cơ chế bảo vệ người thực hiện đúng thẩm quyền, đúng quy trình.
Trao quyền nhiều hơn đồng nghĩa với việc người ra quyết định phải chịu trách nhiệm lớn hơn. Tuy nhiên, trách nhiệm chỉ có thể được xác định công bằng khi hệ thống quản trị làm rõ: thẩm quyền thuộc về ai, người quyết định đã nhận được những thông tin nào, ý kiến chuyên môn đã được đưa ra ra sao và quá trình giám sát được thực hiện thế nào.
Vì vậy, hồ sơ quản trị không nên được nhìn đơn thuần là “thủ tục”. Hồ sơ chính là dấu vết để chứng minh một quyết định đã được thực hiện đúng thẩm quyền, đủ thông tin, có cân nhắc rủi ro và vì lợi ích của doanh nghiệp.
Đây cũng là nền tảng quan trọng để cán bộ có thể dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm, thay vì lựa chọn an toàn bằng cách đẩy mọi quyết định lên cấp trên.
Từ các nội dung trao đổi, một số vấn đề cần tiếp tục được rà soát đã hiện lên khá rõ: hệ thống Điều lệ, quy chế nội bộ, phân cấp – phân quyền, cơ chế quản lý người đại diện phần vốn, quy trình đầu tư, giám sát, báo cáo và quản trị dữ liệu. Điểm quan trọng không phải là sửa từng văn bản riêng lẻ, mà là bảo đảm toàn bộ hệ thống quản trị vận hành nhất quán với tinh thần mới: quyền đi cùng trách nhiệm, phân cấp đi cùng kiểm soát, chủ động đi cùng khả năng giải trình.
Lớp tập huấn “Điều hành doanh nghiệp nhà nước trong khung pháp lý mới 2026” không chỉ giúp Vinataba cập nhật kiến thức pháp luật, mà còn góp phần hình thành một năng lực quan trọng hơn: học nhanh, hiểu đúng và chuyển hóa chính sách thành cơ chế vận hành thực tế./.
